Probavni enzimi, osnova dobre probave

Enzimi čine temelj života, predstavljaju katalizatore gotovo svake biokemijske reakcije u tijelu. Postoje tri temeljne skupine enzima: probavni, metabolički i prehrambeni enzimi.
Autor: Doc.dr.sc. Darija Vranešić Bender/Laudato Photo: www.sanaview.com utorak, 17. lipnja 2014. u 12:08

Probavni enzimi luče se u probavni sustav i omogućuju probavu hrane te olakšavaju njezinu apsorpciju. Metabolički enzimi kataliziraju brojne biokemijske reakcije u tijelu, a prehrambeni enzimi u tijelo dospijevaju putem sirove hrane. Unos prehrambenih enzima putem hrane potpomaže probavnim procesima koje kataliziraju naši endogeni probavni enzimi. Budući da se prehrana tijekom posljednjih desetljeća sve više temelji na kuhanoj i procesiranoj hrani, često je deficitarna prehrambenim enzimima.

Probavni enzimi nastaju sekrecijom u organizmu te omogućuju iskorištavanje tvari iz hrane za proizvodnju energije u organizmu. Takvi enzimi pomažu u eliminaciji ostataka hrane i toksina, a dijele se na proteaze, lipaze, amilaze – enzime koji su potrebni za razgradnju proteina, masti i ugljikohidrata.

Probava započinje u usnoj šupljini djelovanjem alfa-amilaze (ptijalin) koju luče žlijezde slinovnice. Ona djeluje na molekule škroba unesenog hranom. Hrana se u želucu omekšava djelovanjem želučane kiseline (HCl), a u takvom se kiselom mediju aktivira i enzim pepsin koji pospješuje razgradnju makromolekula bjelančevina na aminokiseline. Gušterača, nadalje, luči mješavinu ostalih, najvažnijih enzima za probavu bjelančevina, masti i ugljikohidrata

Prehrambeni enzimi prisutni u sirovim namirnicama, obično u količinama dovoljnim za probavu pojedine namirnice (ne skladište se u organizmu). Uništavaju se preradom hrane (kuhanje, pečenje), točnije svi enzimi se deaktiviraju na temperaturi od 48°C kod kuhanja te na temperaturi od 65°C u suhom stanju.

U današnje doba u mnogih se osoba izloženih modernom načinu života i neadekvatnoj pehrani javljaju brojne tegobe u probavnom sustavu. Ponekad su tegobe poput nadutosti, dispepsije, neprobavljivosti i nepodnošenja hrane, izazvani nedostatkom enzima i stoga se mogu olakšati dodatnim uzimanjem enzima.

U svrhu supstitucije probavnih enzima danas se koriste različite mješavine amilaza, proteaza, lipaza i celulaza. Smatra se da su pripravci koji sadrže više različitih vrsta enzima iz spomenutih enzimskih skupina učinkovitiji od monosupstanci. Vrste i količine enzima koji se primjenjuju kao dodaci prehrani imaju brojne značajke u smislu učinkovitosti. Enzimi mogu biti životinjskog, biljnog ili mikrobnog porijekla. Pritom se najinovativnijim oblikom smatraju mikrobni ili „plant based“ enzimi koji se proizvode uz pomoć mikroorganizama (Aspergillus spp.) koji se prihranjuju biljem. Tako dobiveni enzimski pripravci imaju  puno širi raspon pH (3-9) u kojem pokazuju željenu aktivnost u usporedbi s drugim vrstama enzima. Aktivnost određene vrste enzima mjeri se u jedinicama koje se primjenjuju za taj pojedini enzim, poput laktaze, amilaze, glukoamilaze, alfa-galaktozidaze, lipaze i raznih drugih enzima.